Juist oefenen, hoe doe je dat?

 

Inleiding

Wij zijn blij dat zoveel mensen de weg weten te vinden naar Hondenschool De Lijn. Dit geeft aan dat mensen graag willen leren. Toch blijkt in de praktijk dat sommigen moeite hebben om de vertaalslag te maken van de oefeningen op het trainingsveld naar het dagelijks leven. Hieronder lees je hoe je deze vertaalslag kunt maken. 

 

Dit artikel kent een aantal hoofdstukjes:

1.            een algemene inleiding, deze ben je nu aan het lezen

2.            de opbouw van een oefening

3.            de beloning

4.            regels voor juist oefenen

5.            de meest voorkomende fouten

6.            een praktijkvoorbeeld

 

Een hond is géén mens

Onze honden zijn superintelligente dieren die al sinds 40.000 jaar met ons mensen samenleven. Dat dit al zo lang goed gaat, komt doordat mens en hond zoveel op elkaar lijken. We zijn allebei gezelschapsdieren en leven graag met andere soortgenoten om ons heen. Honden vervullen in onze maatschappij verschillende functies: naast gezelschap is hij ook waakhond, speurhond, of bijvoorbeeld reddingshond. De hond op zijn beurt heeft het gezelschap van de mensen opgezocht omdat deze hem van voer en water voorzien en een dak boven het hoofd. Kortom, beiden hebben een goede deal gesloten.

 

De valkuil van deze samenwerking is dat veel mensen ook denken dat een hond hetzelfde leert en denkt als een mens: “hij weet het wel, maar hij doet het niet”; “hij weet dat het niet mag en toch doet hij het”; “hij doet het om mij te pesten..”, ………..

allemaal uitspraken waaruit blijkt dat we ervan uit gaan dat honden op dezelfde manier in elkaar steken als wij mensen. Niets is minder waar!! Honden leren op een bepaalde manier en honden leren hun hele leven lang.

 

Hij spreekt géén Nederlands………………………

Pas als we ons bewust zijn van het feit dat een hond een dier is die op een bepaalde manier leert en bovendien een dier dat helemaal niets snapt van onze wereld, pas dan kunnen we ook meer geduld en begrip voor de hond opbrengen. Daar heeft hij ook recht op. Ga maar na……….. hoe zij jij jou voelen als je in één keer midden in Rusland wordt gedumpt en iedereen Russisch tegen jou spreekt. Eerst lief, dan streng en dan boos en als je dan nog niet luistert, krijg je een tic en je hebt géén idee wat ze tegen je zeggen want je spreekt geen Russisch……………….

Net zoals jij geen Russisch spreekt, spreekt de hond geen Nederlands. We zullen hem dus elk commando stapje voor stapje moeten leren. Hieronder wordt uiteengezet hoe we dat moeten aanpakken.

 

De opbouw van een oefening

 

Inleiding

Onze hond Sam leert,  net als elke hond, door vallen en opstaan. Eerst probeert hij iets uit en dan kijkt hij of hij faalt of dat hij succes heeft. De hond vindt dat hij succes heeft als hij het als een beloning ervaart. Vervolgens herhaalt Sam het gedrag dat succes heeft en vermijdt hij gedrag dat niet wordt beloond of een onprettig gevolg heeft.

 

Voorbeeld: Sam snuffelt aan de kachel en brandt daarbij zijn neus. Dat is onaangenaam en daarom zal hij het een volgende keer wel uit zijn hoofd laten.

 

Voorbeeld: Sam is in de keuken en ruikt de voedselresten in de afvalemmer. Hij gaat eens onderzoeken of hij er niet bij kan. Zodra hij ontdekt heeft hoe hij de afvalbak open krijgt en de restjes op kan eten, zal hij dit in de toekomst vaker proberen.

 

Het aanleren van een commando

Nu we weten hoe een hond leert, kunnen wij daar als eigenaar ons voordeel mee doen. Daarvoor moeten we het gedrag dat we graag willen zien belonen en gedrag dat we liever niet zien negeren of voorkomen. Als we willen dat de hond leert iets voor ons te doen, hoeven we het gedrag alleen maar uit te lokken en deze te belonen. Onze honden begrijpen niet wat we zeggen (geloof me, hij verstaat nog steeds geen Nederlands… J). Daarom kunnen we nog geen woorden gebruiken als we iets van ze willen. In plaats daarvan moeten we zo slim zijn om ze dat te laten doen wat we wensen en ze dan snel te belonen. Zodra dit lukt en de hond weet dat hij in die situatie een beloning krijgt, kunnen we het gedrag van de hond verbinden met een signaal door een stemcommando of handsignaal te geven vlak voordat hij het uitgelokte gedrag uitvoert.

 

Voorbeeld: Ik wil dat Sam gaat liggen op het commando –Af-. Daarvoor moet ik de volgende stappen doorlopen:

 

1.            ik houd het lekkers in mijn hand voor de neus van Sam en lok hem zodanig dat hij met zijn ellebogen de vloer raakt. Dan beloon ik hem met lekkers. Ik zeg nog niets.

 

2.            nadat ik dit twee of drie keer gedaan heb, lok ik Sam weer met lekkers naar beneden en wacht tot hij helemaal ligt. Ik beloon hem nu weer met lekkers. Nog steeds heb ik geen commando gezegd. Sam moet eerst weten welk gedrag hij moet laten zien en pas dan kan ik er het commando –Af- aan koppelen.

 

3.            Ik ga Sam nu foppen. Ik lok hem nu met een lege hand uit om te gaan liggen. De beloning heb ik alvast in mijn andere hand. Nog steeds zeg ik niets. Zodra Sam ligt, laat ik hem mijn lege hand zien en geef hem de beloning vanuit mijn andere hand. Ik fop hem, omdat ik Sam wil leren dat hij ook op een lege hand reageert.

 

Er zijn namelijk erg slimme honden die eerst gaan ruiken of er wat in de hand zit. Als er niets in de hand zit, weigeren ze om te gaan liggen. Een veel voorkomende fout is dan dat de eigenaar tóch naar zijn jaszak grijpt om lekkers te pakken om de hond toch met lekkers naar beneden te lokken. Met name mensen die ongeduldig zijn lopen in deze valkuil………………..

 

4.     Na een aantal keren zal Sam snappen wat de bedoeling is. Iedere keer als ik mijn hand naar beneden wijs, zal hij gaan liggen om zijn beloning in ontvangst te nemen. Pas nu kan ik aan dit gedrag het commando –Af- koppelen. Dit doe ik door kort voordat ik Sam in de positie lok, het commando –Af- te zeggen. Na heel veel herhalingen zal Sam leren dat als ik het commando –Af- zeg, het de bedoeling is dat hij dan gaat liggen.

 

5.      Nu Sam begrepen heeft wat de bedoeling is als ik –Af- zeg, kan ik het met hem gaan oefenen in allerlei situaties waar meer afleiding is.

 

        

Oefenen in allerlei situaties

 

Een veel voorkomend misverstand is dat men ervanuit gaat dat als een hond één keer kan zitten, hij voortaan overal en altijd kan zitten. Doet de hond dat niet, dan vindt men hem ongehoorzaam.

 

Voorbeeld: Ik heb Sam geleerd te gaan zitten als ik met zijn etensbak voor hem sta. Volgens mij begrijpt Sam nu het zit-commando en zal hij dat voortaan altijd en overal doen. De volgende dag sta ik bij de kassa om iets af te rekenen en geef Sam een zit-commando. Sam gaat niet zitten. Ik baal hiervan, want iedereen achter mij in de rij begint te lachen en ik voel me goed voor schut gezet door Sam.

 

De denkwijze van Sam: Ik heb geleerd dat als mijn baas voor mij staat met de etensbak in de hand , ik alleen maar op de grond hoef te gaan zitten als zij –zit- zegt. Zodra ik ga zitten op mijn achterste zet mijn vrouwtje de etensbak voor mij op de grond.

In de winkel, waar allerlei andere mensen naar mij kijken, murmelt de baas iets tegen mij. Ik snap niet wat de bedoeling is, want het ruikt hier anders, er klinken allerlei geluiden en mijn vrouwtje heeft geen etensbak in haar hand. Ik snap het niet meer en wil zo snel mogelijk uit deze drukte weg………………………

 

Willen we dat onze commando’s altijd en overal werken, dan moeten we dit ook altijd en overal oefenen met de hond. We moeten de hond de kans geven om het te leren. Als een hond een commando niet uitvoert heeft dat twee redenen. Of hij is te afgeleid om het commando uit te voeren of hij weet niet wat de bedoeling is. Dit is heel wat anders dan een hond die eigenwijs is of zijn baas wil pesten. Dit zijn veelgehoorde uitspraken van eigenaren die niet begrijpen hoe een hond in elkaar steekt.

 

Conclusie: wil je een hond die altijd en overal luistert, dan zul je dit dus ook altijd en overal op de juiste manier moeten oefenen, dus ook met beloning. Wandel je met de hond altijd dezelfde route en oefen je tijdens deze wandeling het zitcommando dan is dat prima. Maar verwacht niet dat de hond dan ook automatisch gaat zitten als je hem eens mee neemt tijdens het winkelen. Dit is een nieuwe situatie die je niet geoefend hebt, dus niet boos worden op de hond.

 

De juiste beloning

 

Inleiding

Onze hondenschool traint positief. In hondenland betekent dat dat je het goede gedrag van de hond beloont en het ongewenste gedrag negeert of voorkomt. De juiste beloningen zijn doorslaggevend voor het succes van deze manier van trainen. Er zijn verschillende manieren om te belonen:

 

1.            voer

2.            spelen met de hond

3.            een knuffel geven

 

 

Ad 1: met voer belonen

Om op de juiste manier met voer te belonen, moet het voer lekker smaken, lekker ruiken, vochtig en zacht zijn en zeker niet te groot. Het is erg handig om uit te vinden wat jouw hond lekker vindt en minder lekker. Met andere woorden: waar doet hij “een moord” voor en waarvoor niet. De minst lekkere beloningen gebruik je voor de makkelijkste taken, zoals –zit- in makkelijke situaties. De lekkerste beloningen gebruik je als het heel erg moeilijk is voor de hond om te gehoorzamen, bijvoorbeeld terugkomen tijdens het spelen met een andere hond.

 

Soorten beloningen: trainingskoekjes, vleesstrips, kaasblokjes, frolicbrokjes, gekookte kip, gekookte worst etc.. Een enkele hond gaat soms ook uit zijn dak van een stukje appel of banaan, maar dit komt niet zo vaak voor.

 

 

Ad 2: met spelen belonen

Ook hier kun je de hond goed mee belonen, zeker als de hond zeer speels is en niet zoveel om eten geeft. Het is iets omslachtiger omdat je eerst moet spelen met de hond en het speeltje nog moet zien terug te krijgen, maar ook dit kan goed werken. Spelen met de hond kun je natuurlijk ook naast voerbeloningen gebruiken, bijvoorbeeld als extra sterke beloning voor een zeer moeilijke taak.

 

 

Ad 3: met een knuffel belonen

Een knuffel kan een zeer sterke beloning zijn voor een sociaal dier zoals onze hond, vooral als je een goede relatie hebt met jouw hond. Helaas werkt dit in de praktijk veel minder goed omdat de hond in het dagelijks leven te kust en te keur allerlei knuffels van de baas krijgt zonder dat hij er ook maar iets voor hoeft te doen…………………….!

 

 

Net zo belangrijk: de juiste timing 

Om succesvol te trainen met de hond is een juiste timing cruciaal. Door een juiste timing begrijpt de hond sneller wat je van hem verlangt. Op het juiste moment belonen is namelijk de enige manier die je hebt om de hond te vertellen dat hij gedaan heeft wat je wilde dat hij deed.

 

Voorbeeld: ik geef mijn hond het zitcommando. Ik moet hem nu belonen terwijl hij nog zit. Wacht ik te lang of moet ik het lekkers nog uit mijn jaszak pakken, dan kan het zijn dat mijn hond al is gaan staan. Geef ik hem dan alsnog zijn beloning, dan beloon ik hem voor het staan en dat is nu juist het gedrag dat ik niet wilde zien.

 

Moet ik nu voortaan altijd lekkers bij me hebben?!

Nee hoor, gelukkig niet. Dat gaan we namelijk langzamerhand afbouwen. Je kunt het aantal beloningen gaan beperken als de hond volledig begrijpt wat er van hem wordt verwacht als je een bepaald handsignaal en/of commando geeft. Dit doe je heel geleidelijk, totdat je uiteindelijk geheel willekeurig nog maar één op de vijf goede reacties van de hond beloont.

 

Voorbeeld: ik heb Sam geleerd te gaan zitten op mijn commando in allerlei verschillende omgevingen, bijv. in het bos, aan de kassa, in de bus, op het station etc. Iedere keer dat hij dit goed deed, beloonde ik hem. Ik weet nu zeker dat Sam altijd en overal gaat zitten op mijn commando. Nu wordt het tijd om de beloning af te gaan bouwen. Ik beloon Sam nu niet meer iedere keer, maar de eerste keer wel, de tweede keer niet. Ook dit wil ik na een tijdje gaan afbouwen. Nu beloon ik hem nog maar één van de drie keer dat hij het zitcommando goed uitvoert. Dit afbouwen doe ik net zolang totdat ik hem nog maar één keer van de vijf goed uitgevoerde commando’s hoef te belonen.

 

Belangrijk: om te zorgen dat Sam wel goed blijft luisteren naar het zitcommando blijft het nodig om hem zo nu en dan te belonen. Dit doe ik niet om de hond om te kopen, dit doe ik omdat een hond nu eenmaal zo leert. Door het spannend te houden wanneer ik hem ga belonen voor het zitcommando, hou ik zijn aandacht. Zou ik maar één keer van bijvoorbeeld de 25 keer belonen, dan duurt dat te lang voor de hond en zal zijn aandacht verslappen en zal hij het commando minder goed gaan uitvoeren.

 

 

Richtlijnen om op de juiste manier te oefenen

 

1.            zorg dat je zelf ontspannen bent. Jouw hond merkt het meteen als het haastwerk is of als je

               geïrriteerd bent. Hij ziet elke zucht of boze blik.

 

2.            weet wat je wilt gaan oefenen. Het geeft rust als je van tevoren al bedenkt  wat je wilt gaan oefenen. 

               Oefen nooit meer dan twee dingen tegelijkertijd.

 

3.            hou het oefenen kort! Liever 5 x per dag 2 minuten oefenen dan één keer een ½ uur. Geen enkele  

               hond kan zich namelijk zo lang concentreren.

 

4.            zorg dat je lekkers bij de hand hebt om de hond te belonen.

 

5.            zorg dat het lekkers ook lekker genoeg is voor de hond. De hond bepaalt namelijk wat hij als een

               beloning ervaart. En gaat hij uit zijn dak van droog brood, dan beloon je hem met droog brood.

 

6.            ga oefenen met de hond als hij honger heeft. Zo houd je hem gemotiveerd om te werken voor zijn

               beloningen. Ga dus niet meteen oefenen net nadat de hond gegeten heeft.

 

7.            laat de hond eerst zijn behoefte doen en even snuffelen. Pas als de hond zelf ontspannen is, heeft het 

               zin om te oefenen.

 

8.            wees erop attent dat je alleen maar gedrag beloont dat je graag wilt zien van de hond. De beloning is ervoor bedoeld om het juiste gedrag te belonen en te zorgen dat de hond dit gedrag vaker laat zien. De baas is geen koekjes -machine. Je beloont een hond dus niet omdat hij zijn best heeft gedaan ook al gehoorzaamde hij niet.

 

9.           als een oefening niet lukt, vraag je dan af hoe dat komt. Wellicht dat de hond teveel is afgeleid door

              zijn omgeving of dat je als baas te snel te grote stappen wilt zetten.

 

10.         eindig altijd met een juist uitgevoerde oefening die je kunt belonen. Deze laatste oefening blijft nl                                                                

              hangen in het geheugen van de hond. Zo zal hij de volgende keer ook weer graag oefenen. 

 

 

De meest gemaakte fouten tijdens het oefenen

 

1.          Eigenaren denken dat een hondenschool een school is waar de hond alles geleerd krijgt. FOUT. De eigenaar krijgt geleerd hoe hij zijn hond de oefeningen moet aanleren.

 

2.           De eigenaar denkt dat als hij naar een hondenschool gaat en daar één uur per week met zijn hond bezig is, de hond het de rest van de week ook wel goed zal doen. FOUT. Pas met veel en op de juiste manier oefenen krijg je een goed opgevoede hond.

 

3.            Men wil het met alle bedoelingen goed doen, en oefent iedere dag ½ uur achter elkaar. Helaas, een hond kan zich zo lang niet concentreren en het effect van zo lang oefenen is vrijwel nihil.

 

4.        De eigenaar is ongeduldig – wie is dat niet- en wil met veel te grote stappen naar het gewenste eindresultaat toe werken. De hond begrijpt het niet meer en de eigenaar raakt gefrustreerd omdat hij denkt dat de hond ongehoorzaam is.

 

5.        De eigenaar denkt dat als de hond netjes kan zitten in de woonkamer, hij vervolgens overal zal luisteren naar het zitcommando. Helaas, hiermee stel je onredelijke eisen aan de hond waar geen enkele hond aan kan voldoen. Hoe vaak horen we niet dat de hond in huis geen problemen oplevert, maar eenmaal buiten zo gek wordt als een deur. Logisch. Als er buiten de deur niet geoefend wordt, zul je buiten de deur ook geen gehoorzame hond krijgen.

 

6.            de hond is niet gemotiveerd om te oefenen omdat hij net gegeten heeft

 

7.            de eigenaar geeft tijdens het oefenen alleen maar stemcommando’s en vergeet deze te ondersteunen met handgebaren. Nog steeds, de hond verstaat geen Nederlands. Het is voor een hond volkomen onduidelijk als hij te horen krijgt:”zit, ga eens mooi zit, zit zeg ik toch………….”.

 

8.            er is voor de hond veel te veel afleiding om te leren. De goedbedoelde eigenaar oefent nu niet alleen in huis, maar gaat ook buitenshuis oefenen en roept zijn hond terwijl hij met een andere hond aan het spelen is. Hij staat al met zijn lekkers klaar in zijn hand………………. Potverdorie en toch luistert de hond niet. Nee, want de afleiding is te groot. Je bent het commando –Hier- aan het oefenen terwijl je eigenlijk zeker weet dat de hond niet zal luisteren en dus geen kans van slagen heeft.

 

9.          de beloning wordt veel te snel afgebouwd omdat de eigenaar vindt dat de hond het “zo ook maar” moet kunnen. FOUT. Een hond zal structureel goed luisteren omdat hij juist beloond wordt voor het goede gedrag of omdat hij zijn straf wil ontlopen. Eigenaren hebben er dan wel een hekel aan om iedere keer lekkers te moeten geven, maar hebben er geen moeite mee om iedere keer een correctie te geven met de riem. De hond zal dan luisteren omdat hij de correctie met de riem wil ontlopen. Wedden dat in de praktijk eigenaren vaker een “tikje” met de riem geven dan dat ze lekkers geven voor het goede gedrag………………..?!

 

10.         de eigenaar is zo druk met oefenen dat hij niet doorheeft dat hij iedere keer al met zijn hand naar de jaszak of broekzak gaat om het lekkers te pakken. De hond gaat pas zitten als hij de hand van de baas ziet bewegen. Hij let er dus niet op wat de baas zegt, maar wat de baas doet met zijn hand. Onbewust train je zo dat de hond pas gaat zitten op de beweging van jouw hand richting broekzak.

 

11.         de eigenaar grijpt te snel naar het lekkers om te lokken. Iedereen heeft dat wel eens meegemaakt: je geeft de hond een commando en de hond voert het niet uit. Omdat het je allemaal te lang duurt, grijp je naar het lekkers en de hond voert het commando onmiddellijk uit. Met name bij de Af-oefening zie je dit vaak gebeuren. En iedereen roept dan:”hij doet het alleen maar voor het lekkers”. Ja logisch, want dat heb je hem zelf zo geleerd………………… De hond probeert gewoon uit wat er gebeurt als hij het commando niet opvolgt. Al heel snel leert hij dat als hij maar lang genoeg wacht de eigenaar al met zijn lekkers klaar staat. Slim zijn ze, die honden

 

 

12.        de baas zit er qua timing net naast. Iedere keer beloont hij net het verkeerde gedrag. Hij geeft de hond –zit- en de hond gaat netjes zitten. Vervolgens pakt hij zijn beloning en de hond springt vol ongeduld tegen zijn baas op. De baas geeft de hond zijn lekkers en beloont onbewust het springen tegen de baas……..en dat is nu net gedrag dat we niet willen zien.

 

 

Naar de plaats sturen – een praktisch voorbeeld

 

Doel: de hond op commando naar de plaats sturen als er bezoek is. Daarmee voorkom je een boel ongewenst gedrag en kun je al jouw aandacht aan het bezoek besteden.

 

 

Het aanleren van het commando 'Plaats'


-       je staat met de hond bij het kussen/kleed.  Als de hond naar het kleed kijkt, zeg je 'plaats' en beloon je

-       je staat met de hond bij het kleed en als de hond er een poot op zet, zeg je 'plaats' en beloon je

-       nu zeg je ‘plaats’ en beloon je als de hond er zijn beide voorpoten op zet

-       vervolgens zeg je 'plaats' en beloon je pas als de hond alle vier zijn poten op het kleed zet

-       je zegt 'plaats' en beloont de hond als hij op het kleed gaat liggen

-       je zegt 'plaats' en beloont de hond als hij langer op het kleed blijft liggen

-       probeer de hond vanuit verschillende hoeken van de kamer naar zijn kleed te sturen terwijl je dicht bij de hond staat. Je zegt weer 'plaats' en beloont de hond als hij op zijn kleed gaat liggen


 

Controle of de hond het commando 'Plaats' snapt


-       je gaat vrij dicht bij het kussen staan en roept de hond bij zijn naam zodat hij naar je kijkt. Je geeft het commando 'Plaats'. Als de hond naar het kleed loopt en erop gaat liggen, dan moet je hem belonen

-       herhaal deze oefening een paar keer

-       bouw het zodanig uit dat de hond 10 seconden op zijn kleed blijft liggen

-       vergroot de afstand tussen jou en de hond en het kussen. Vergeet niet te belonen

-       stuur de hond vanuit verschillende richtingen naar zijn kleed met het commando 'plaats'

-      let op: gaat de hond vanaf dit moment uit zichzelf op zijn kleed liggen, dan mag je dit niet belonen. Je beloont het alleen als hij het op jouw commando doet.

 


De beloning afbouwen

 

-       om te voorkomen dat je de hond iedere keer moet belonen, gaan we nu langzaam de beloning afbouwen als je dit commando oefent op bovengenoemde wijze. Je beloont bijvoorbeeld nu maar één van de drie keer dat de hond het goed doet. Tenminste als je het oefent terwijl er geen afleiding in de woonkamer is. Ga je het commando oefenen als er bezoek is, dan moet je weer elke geslaagde actie van de hond belonen.

 

Naar de plaats als er bezoek komt


-       eerst hebben we geoefend zonder afleiding. Nu gaan we oefenen met afleiding

-       familieleden zitten in de kamer en negeren de hond. Stuur de hond op korte afstand naar zijn kleed en beloon als hij het goed doet

-       er zitten nu vreemde mensen in de kamer en zij negeren de hond. Stuur de hond op korte afstand naar zijn kleed en beloon als hij het goed doet

-      mensen lopen rond in de woonkamer en zij negeren de hond. Probeer opnieuw nu de hond naar zijn kleed te sturen.

-       pas als dit goed gaat, mogen mensen de woonkamer binnenkomen. Tijdens het binnenkomen stuur je de hond naar zijn plaats. Vergeet niet te belonen.

-       Pas als je dit veelvuldig geoefend hebt, mag je de beloning van de hond gaan afbouwen. Hij hoeft dan dus niet meer iedere keer beloond te worden als hij netjes op jouw commando op zijn kleed gaat liggen als er bezoek binnenkomt.

 

 

Conclusie:   bovenstaand voorbeeld laat zien in hoeveel kleine stapjes elk commando moet worden aangeleerd. Het toont ook hoeveel tijd en energie het kost om een hond iets te leren. Maaar, je krijgt er ook ontzettend veel voor terug: een gehoorzame hond, een optimale communicatie met jouw huisdier en een kameraad die graag bij jou wil zijn omdat jij zijn denkwereld snapt!